ⓘ ליל הסדר ..

ליל הסדר

די ערשטע נאכט פֿון פסח, די ערשטע צוויי נעכט פֿון פסח, פראוועט מען אין יעדן יידישן שטוב א סדר. ביים סדר ליינט מען די הגדה און מען איז מקיים די אלע מצוות און מנהגים וואס געהערן דערצו. ווי אויך איז א טייל פֿונם סדר א יום-טובדיקע סעודה. וויבאלד פסח איז א יום טוב בעיקר אלס אנדעקעניש צו יציאת מצרים, זענען אסאך מנהגים אלס אנדעקעניש צו פֿרייהייט. כאטש געוויינטליך דאווענט מען אין שול, אבער דעם סדר פֿירט אן יעדער איינער בײַ זיך אין שטוב צוזאמען מיט זײַן משפחה. סאיז אן אלטער מנהג אײַנצולײַדן געסט אויפֿן סדר,איבערהויפט ווען מען קען האבן אן ארעמאן אדער אן עלענדען מענטש בײַם טיש וואס האט נישט די מעגליכק ...

אפיקומן

דער אפיקומן איז דאס לעצטע שטיקל מצה וואס מען עסט ביים סדר פסח ביינאכט, ביים סימן "צָפוּן". מען פירט זיך צו טיילן די מיטעלע מצה אויף צוויי ביים אנהייב פונעם סדר, און די גרעסערע העלפט לייגט מען אוועק פארן אפיקומן. דער מנהג שטאמט פון דער מצוה פון עסן דעם קרבן פסח ביים סדר אין די צייטן פון דעם בית המקדש, וואס דער דין איז אז נאכן עסן דעם קרבן פסח טאר מען מער נישט עסן קיין שום זאך, אזוי ווי עס שטייט אין דע רמשנה פסחים י, ח: "אין מפטירין אחר הפסח אפיקומן".

הגדה של פסח

די הגדה של פסח שטאמט פון אן אוראלטן מדרש וואס ווערט שוין דערמאנט אין דער משנה.‏ הגדה של פסח איז דער טראדיציאנאלע נוסח באנד, וואס מען זאגט ביים סדר נאכט די ערשטע נעכט יו"ט פסח. די אומצאליגע הגדות, וואס זענען היינט אומשאצבארע אנטיק און סחורה, איז די עלצטע געדרוקטע ספר אינעם יודישער היסטאריע. מען זאגט די הגדה פסח ביים סדר, באזירט אויפן פסוק "והגדת לבנך", כדי צו פארציילן די כראניקאלן פון יציאת מצרים. די הגדה הייבט אן מיט קידוש, דער ערשטעט פון די פיר כוסות. נאכדעם פרעגט א קינד אדער אלע קינדער די מה נשתנה און דער פאטער אדער ווער עס פירט דעם סדר זאגט איבער מגיד. מען טרינקט דעם צווייטן כוס, מעט עס ...

כרפס

כרפס איז איינע פון די סימנים פונעם סדר פסח ביינאכט. פסח ביים סדר פירט מען זיך צו איינטינקען א שטיקל כרפס גרינצייג אין זאלץ-וואסער צו געדענקען די טרערן פון די יידן ווען זיי זיינען געוועזן קנעכט אין מצרים. לויטן רמב"ם טינקט מען דעם כרפס אין חרוסת. סאיז דא וואס נוצן קארטאפל, טייל נוצן רעטעך. יעדערער טוט וויאזוי ער האט געזען ביי זיין פאטער. אין דער גמרא שטייט נישט אז מען נעמט פסח ביינאכט כרפס נאר עס שטייט מען זאל נעמען א גרינצייג, און לויט דעם קען מען נעמען סיי וועלכע גרינצייג, אין די שפעטערדיגע מפרשים שטייט מען זאל נעמען כרפס ווייל זי איז ראשי תיבות ס פרך אז 600000 אידן האבן געארבעט שווער אין ...

מה נשתנה

עס איז אויך דא וואס פירן זיך די פאלגנדע מנהגים: מען צינדט אן גרעסער און לענגערע וואקסענע ליכט "מה נשתנה ליכט" פון דאס וואס מען צינדט איין אנדער יום טוב אדער שבת. אויך איז דא א מנהג אז מען ווארפט ניסלעך פאר די קינדער פאר מה נשתנה, דאס איז פארדעם אז די קינדער זאלן ווערן לעבעדיג און נישט איינשלאפן.

                                     

ⓘ ליל הסדר

  • די ערשטע נאכט פ ון פסח אין ארץ ישראל די ערשטע צוויי נעכט פ ון פסח אין חוץ לארץ, ווו מ האלט צוויי טעג יום טוב פראוועט מען אין יעדן יידישן שטוב א סדר
  • מיינסטו דער ליל הסדר סדר איז דאס אפדטייטש פון א פאראויסבאשטימטע אויסלייגונג פראגראם וואס גייט ווי מען האט עס פון פאראויס באשטימט. א סקעדזשועל ענגליש
  • אחד מי יודע איז א פיוט וואס מען זאגט אין סוף ליל הסדר עס איז געשריבן אין לשון קודש געמישט מיט אראמיש. זיין געשטעל איז 13 פראגעס אויף א פארעם פון: אחד
  • המשיח. זיין גייסט קומט אין פארשידענע הייליגע פייערונגען, ביים פסחדיקן ליל הסדר און ביי א ברית מילה. מען זאגט אז ער אנטפלעקט זיך פאר צדיקים גילוי אליהו
  • זויער חמץ אין געהערגיע ברויט. ס איז א מצווה עסן מצה, מרור, און פסח, ביים ליל הסדר און דערצו טאן פארשידענע מנהגים און מצוות כדי די קליינע קינדער זאלן ווערן
  • פתח תקווה און די שוועסטער פון דעם תולדות אהרן רבי, רבי אברהם יצחק קאהן. ליל הסדר תשע ה איז ער נפטר געווארן. ער איז דער מחבר פון פארשידענע ספרים און שו ת
  • כוס של אליהו איז א ספעציעלע בעכער וואס מ ניצט ביים פסח סדר פאר דער טראדיציע צו אנגיסן וויין פאר אליהו הנביא, דער בעכער איז געוויינלעך א גאר גרויסע בעכער
                                     

אלמעכטיגער ג-ט

אלמעכטיגער ג-ט איז א פיוט געשריבן אין מערב־יידיש. יידן פון אשכנז זינגען דאס פסח ביי נאכט. עס איז געשריבן ווי דער פיוט ״אדיר הוא״ און פשטות איז איינער א טייטש פונעם אנדערן. דער פיוט איז געדרוקט געווארן צום ערשטן מאל אין דער פראגער הגדה אין יאר הרפ"ז.

                                     

כוס של אליהו

כוס של אליהו איז א ספעציעלע בעכער וואס מניצט ביים פסח סדר פאר דער טראדיציע צו אנגיסן וויין פאר אליהו הנביא, דער בעכער איז געוויינלעך א גאר גרויסע בעכער. אנדערע פילן אן דעם כוס של אליהו ווען מען פילט אן דעם פערטן כוס, און דער כוס של אליהו שטייט אויפן טיש ביז אינדערפרי. אנדערע פילן אן דעם כוס נאך בענטשן, און שטעלן דעם כוס אויפן טיש ביים זאגן "שפוך חמתך" און טיילן דאס וויין פארן פערטן כוס פון די פיר כוסות. טייל פילן אן דעם כוס ביים אנהייב פונעם סדר, און דער כוס שטייט אויפן טיש דעם גאנצן סדר. ֿ

                                     

מרור

מרור איז די מצוה פון עסן פסח ביינאכט איינע פון פינף ערליי ביטערע גרינצייגן וואס שטייט און די מסכת פסחים, ווי עס שטייט אין דער תורה "על מצות ומרורים יאכלהו". ענדייוו כריין שאלאטן